Początki parafii sięgają XIII wieku, kiedy to na naszych terenach rozpoczęło się osadnictwo. Pierwotnie całe tereny porośnięte były puszczą. Nasz rejon, tj. Ziemia Limanowska i teren późniejszej Mszany Dolnej należał do tzw. Obszerniejszej Nowotarszczyzny. Obszary leżące u ujścia rzeki Raby, Kasiny, Dunajca po Tatry, zostały nadane przez księcia Henryka Brodatego rodowi Gryfitów. Dokument nadania pochodzi z 1234 roku. Gryfici przekazali te tereny, a także Gruszowiec, Skrzydlną, i Szczyrzyc Zakonowi Cystersów. Zakon ten działał poprzez różne formy gospodarki rolnej. Część terenów leśnych zamieniano stopniowo na wyręby, a następnie na polany i pola uprawne. Zasoby lasów jako własność królewska eksploatowane były w tartakach.
  Na naszych terenach osadnictwo rozwinęło się za panowania króla Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego. Władysław Łokietek nadał Zakonowi Cystersów w 1308 roku Przywilej Generalny, który pozwalał mu zakładać miasta i wsie na prawie polskim i niemieckim. Mszanę Dolną założyli Cystersi po 1308 roku na prawie niemieckim, które nazwano Mieściskiem. Natomiast po drugiej stronie rzeki Kazimierz Wielki w 1345 roku założył wieś – Mszana. Przewidywał on połączenie tych dwóch Mszan, bo w 1345 roku założył parafię we wsi Mszana i wyznaczył uposażenie dla kościoła i probostwa. Dokument lokacyjny mówi o parafii w Mszanie.
 Pierwszy kościół był drewniany. Także kościół ufundowany przez rodzinę Pieniążków na terenie Mieściska był drewniany. Budynek ten stał na miejscu obecnej świątyni i był otoczony cmentarzem.
  Pierwszym proboszczem był Mathias de Jasło (1536-1570).Następnie proboszczami byli: Rafał Czachurowski (1570-1593), Rafał z Nobrzyna Rzuchowski (1593-1595), Grzegorz Maciej (1595-1600), Szymon Choryński (1600-1602), Jan Frączkowicz (1602-1612), Jan Skrobkiewicz, Jan Rakowski, Gabriel Morenda, Jakub Górski (1622-10 X 1642), Jan Kazimierz Bełza (1642-1683) Sprowadził On do kościoła obraz „Zaśnięcie Matki Boskiej”. Za jego probostwa w czasie najazdu szwedzkiego (1655-1660) Mszana Dolna została spalona i zniszczona. Kościół w tym czasie był prowizoryczny. Całkowita odbudowa kościoła w Mszanie Dolnej zakończyła się w 1710 roku, Gdy proboszczem został Stanisław Jodłowski (17 IV 1684-1710). Znajdowała się tam też plebania. Był to mały, skromny budyneczek, który zajmował to samo miejsce, co obecna plebania. Kościół był drewniany, pod wezwaniem „Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny”. Nazwa ta uległa zmianie po rozbiorach Polski, gdy Mszana znalazła się pod zaborem austriackim. Od tego czasu patronem parafii jest Św. Michał Archanioł. Od 1710 r. Proboszczami byli: Józef Jordan z Zakliczyna (1710-1718), Andrzej Budziński (23 II 1718-1750), Marcin Sławski ( 1750-1757), Józef Mazurkiewicz (8 X 1757-1802).
  Oprócz kościoła istniała też kaplica pw. Św. Anny, obok dworu, tam gdzie obecnie znajduje się budynek poczty. Odprawiano w niej 2 razy w roku nabożeństwa. Istniała do 1813 r., gdy została zniesiona przez powódź. Po 1772 r. Koloratorem kościoła parafialnego był Piotr Wodzicki. Mało troski okazywał Mszanie. Zalegał ze świadczeniami dla kościoła. Po sprzedaniu Mszany Dolnej parafia przeszła w ręce Antoniego Juszczakiewicza. Był On złym człowiekiem. Proboszczowi, chłopom, mieszkańcom, zajął bydło. Ówczesny ksiądz proboszcz Kwiryn Domaradzki (1802-1821) nie zniósł Juszczakiewicza i przeniósł się do Tenczyna. Po 2 latach proboszczem został Ignacy Bielański, lecz po 7 latach odszedł z tego samego powodu. Przez 5 lat Mszana Dolna nie miała proboszcza. W 1835 r. Proboszczem został ksiądz Jakub Urbanek (1835-1874). Za jego pobytu zmarł Juszczakiewicz. Następnym proboszczem był ksiądz Jan Borowski.(1874-1878) Wtedy do parafii należały: Mszana Dolna, Kasinka Mała, Mszana Górna, Łętowe, Łostówka, Glisne i Słomka.
  Obecny kościół murowany został wzniesiony w latach 1891 – 1901, na miejscu dawnego drewnianego, staraniem księdza Prałata Wincentego Jankowskiego. Wybudowano go według planu architekta Wincentego Wdowiszewskiego z Krakowa, w stylu nadwiślańskiego gotyku, z funduszy hrabiów Marii i Henryka Krasińskich. Ksiądz Jankowski był proboszczem w Mszanie Dolnej w latach 1878 - 1917.



 Kościół został wyposażony w ołtarze oraz konfesjonały. Posiada też obraz malowany na desce z pozłacanym tłem z początku XVI w. przedstawiający zaśnięcie Matki Boskiej,

kamienną kropielnicę z 1668 roku, obraz św. Augustyna z dzieckiem przelewającym wodę z XVIII w. prawdopodobnie pędzla Czechowicza, a także kilka ornatów.


  W 1901 roku, kościół został uroczyście poświęcony przez Księdza Arcybiskupa Leona Wałęgę, Biskupa Tarnowskiego. Ksiądz Jankowski zbudował także domy dla grabarza, kościelnego i księży wikarych. Założył też cmentarz. Parafię miał dużą, a do pomocy tylko jednego księdza wikarego. Bardzo cenił regionalny strój Zagórzan i wymagał, aby do ślubu nowożeńcy przychodzili w tym stroju. Był też działaczem społecznym i wraz z Księdzem Janem Decem założył pierwszą w Mszanie Spółkę Oszczędnościowo – Pożyczkową.
 
  Ksiądz Jankowski zmarł 29 stycznia 1917 roku i został pochowany na Cmentarzu Parafialnym.

   Po śmierci Księdza Jankowskiego administratorem parafii do czerwca 1917 roku był Ksiądz Jan Zięba.
  Od 1 czerwca 1917 roku proboszczem został Ksiądz Dziekan Józef Stabrawa. Kontynuował prace związane z wykończeniem nowo wybudowanego kościoła.

    W latach 1918 – 1920 ściany i sklepienie kościoła zostały pokryte polichromią przez artystę malarza Juliana Makarewicza. Przyozdobiono okna witrażami zaprojektowanymii wykonanymi przez Żelechowskiego, Giedliczkę i Czerweńkę.



    Staraniem księdza Stabrawy wybudowano :
- most na rzece Porębiance w kierunku Mszany Górnej,
- most na rzece Mszance zniszczony przez powódź,
- most na rzece Rabie w kierunku Glisnego,
- po 1918 r. Doprowadzono do kościoła prąd.

   Po zakończeniu I wojny światowej, w1921 roku naprawiono dach kościoła i wieżę z sygnaturką, a w 1922 roku wykonano w prezbiterium główny witraż przedstawiający Patrona Parafii – Św. Michała Archanioła. Drugi witraż przedstawiający Matkę Bożą Niepokalanie Poczętą z Dzieciątkiem Jezus na ręku, umieszczono w 1929 roku, a trzeci witraż przedstawiający Św. Józefa w 1930 roku. Profesor Giedliczka projektował też witraże przedstawiające Chrystusa Króla i Matkę Bożą Królową Polski znajdujące się w nawach bocznych. Natomiast Erwin Czerwienka projektował witraż znajdujący się nad głównym wejściem przedstawiający dziewczynę w stroju regionalnym, wykonał też polichromię nad chórem kościelnym przedstawiającą Św. Cecylię i Św. Franciszka z Asyżu. Następnie rozpoczęto budowę wielkiego ołtarza i przebudowano ołtarze w nawach bocznych. W nawie kobiecej przebudowano ołtarz w 1927 roku. Ołtarz pochodził ze starego drewnianego kościoła. Postawiono tryptyk z Matką Boską Dobrej Rady i czterema scenami z jej życia.

                                                    

  Ołtarz w nawie męskiej przebudowano w 1929 roku, umieszczając w nim wizerunek Serca Jezusowego, a po jego bokach Przemienienie Pańskie i Ukrzyżowanie.Wymieniono też stare obrazy Drogi Krzyżowej na olejne, namalowane przez Józefa Zająca, artystę malarza.

    Ponieważ Mszana Dolna była uzdrowiskiem klimatycznym na jej terenie przebywał w 1922 r. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE a także w wieku 7 lat ksiądz Kardynał FRANCISZEK MACHARSKI.

     Między 1928 a 1930 rokiem zakupiono dla kościoła cztery dzwony:
1 – zakupiony z pieniędzy przesłanych przez emigrantów amerykańskich pochodzących z Mszany: Jana Górskiego, Tomasza Surówkę, Stanisława Rataja i Józefa Szynalika. Na dzwonie umieszczono Wizerunek Św. Michała oraz napis: ŚWIĘTY MICHALE BROŃ NAS – DAR POLAKÓW Z AMERYKI 1924 R.
2 – dzwon Jan, który pozostał z 1639 r. Został zrekonstruowany w 1928 r. Umieszczono na nim napis: ODŻYŁEM, UWIELBIENIE NIECH BĘDZIE BOGU I ŚWIĘTYM – ŻYJE OBECNIE POWIĘKSZONY – ŚMIERĆ DLA MNIE STAŁA SIĘ DOBRA.
3 – dzwon ufundowany przez składnicę Kółek Rolniczych w 1928 r. Za uratowanie od likwidacji. Umieszczono na nim obraz Matki Boskiej Niepokalanej i napis COMPANA AN. DOMINI1928. FUNDATA A SKŁADNICA KÓŁEK ROLNICZYCH SUB DIRECTORIBUS JOSEPHO STABRAWA, HENRYCO KRASIŃSKI, RUDOLPHO CEPURSKI.
4 – dzwon Św. Józef. Umieszczono na nim wizerunek Św. Józefa i napis: SANCTE JOSEPH ORA PRO NOBIS PECATORIBUS IN HORA NOSTRAE MORTIS – ANNO DOMINI 1928.
    Wszystkie te dzwony zawieszone były na żelaznym rusztowaniu postawionym na ziemi. Ksiądz Stabrawa zajął się też powiększeniem organów. W 1938 r. Wybudował Dom Ludowy im Wł. Orkana. Obecnie znajduje się tam Kino Luboń. Chcąc uchronić dzwony przed rekwizycją w czasie II wojny światowej przez Niemców, ksiądz Stabrawa zlecił powieszenie dwóch większych dzwonów na wieży kościelnej. Niemcy nie byli w stanie ich zarekwirować. Zarekwirowali te dzwony, które zostały na ziemi. Przed wybuchem II wojny światowej Mszana Dolna liczyła około 4000 mieszkańców. Domy były parterowe, drewniane. Mieszkańcy byli biedni Tylko kilka osób miało samochód i motocykle.
   Wojna w Mszanie Dolnej rozpoczęła się 2 IX 1939 r. bombardowaniem przez 2 niemieckie samoloty, które nadleciały znad góry Grunwald. 3 IX Niemcy zajęli miasto. Zdewastowali i okradali sklepy oraz mieszkania. Ludność zwróciła się do Kościoła gdzie ksiądz Stabrawa odprawiał nabożeństwa i wygłaszał kazania. Informował o aktualnej sytuacji narodu i udzielał wskazówek, jak należy przetrwać i się zachować. W 1940 r. do Mszany Dolnej Niemcy przywieźli Żydów z okolicznych miejscowości i utworzyli dla nich getto w Rynku. Znęcał się nad nimi Gelb. Natomiast ofiarom holakaustu pomagał  ksiądz Stabrawa. Z polecenia burmistrza Gelba, księdza Stabrawę zrobiono zakładnikiem, a potem 15 września 1941 r. aresztowano. Więziony był w Nowym Sączu, Tarnowie, Oświęcimiu i Dachau, gdzie zmarł 17 sierpnia 1942 r. W dwudziestą rocznicę jego śmierci, artysta rzeźbiarz Stanisław Ciężadlik wykonał popiersie, które jest umieszczone przy głównym wejściu do kościoła.

  Podczas pobytu księdza Stabrawy w obozie administratorem Parafii był ksiądz Piotr Wykurz.
  Od 26 września 1942 r. Proboszczem parafii został   Ksiądz Infułat Teofil Skalski.
Podczas wycofywania Niemcy zniszczyli dach kościoła, rozsypały się witraże w gotyckich oknach. Zniszczono też plebanię. Czego nie zniszczyli Niemcy to ukradli złodzieje. Dzięki staraniom księdza Skalskiego usunięto zniszczenia, naprawiono dach, odbudowano murowane ogrodzenie otaczające cmentarz. W czasie wojny zginęło 1100 mieszkańców Mszany.
W 1950 r. Odbyła się uroczystość 50 – lecia kapłaństwa Księdza Infułata Skalskiego z udziałem Metropolity Krakowskiego Księdza Adama Sapiechy. Z tej okazji parafianie ufundowali żyrandole do kościoła. W 1952 r. zrekonstruowano witraże. Ich koszt pokryli parafianie. Dokończono też rozpoczętą przez księdza Stabrawę budowę muru cmentarnego.
    W kwietniu 1956 r. poświęcono nowy, czwarty ołtarz Św. Józefa, a w maju 1957 r. firma Biernackich odrestaurowała organy.
 Ksiądz Skalski prowadził działalność charytatywną „Miłosierdzie”, która wspierała ubogich.
Ksiądz Infułat Teofil Skalski zmarł 12 kwietnia 1958 r. i spoczywa na naszym cmentarzu.


 18 kwietnia 1958 r. Parafię w Mszanie Dolnej objął Ksiądz Prałat Mieczysław Noworyta.

            Przeprowadził On szereg inwestycji:

- wyremontowano dach kościoła
- naprawiono sygnaturkę
- wstawiono nowe drzwi
- zbudowano betonowy chodnik wokół kościoła
- zainstalowano ogrzewanie
- doprowadzono do kościoła wodociąg
- wyremontowano całą wieżę
- wymieniono instalację elektryczną i nagłaśniającą
- otynkowano kościół
- zbudowano marmurowy ołtarz,, twarzą do ludzi”
- nad głównym ołtarzem umieszczono krzyż z  
   ukrzyżowanym Panem Jezusem,    
  wykonanym przez S. Ciężadnika.
- odnowiono polichromię kościoła (1977 r.)
- odnowiono główny ołtarz wstawiając figury Pana Jezusa,
  Matki Bożej i Św. Michała
  Archanioła
- pokryto dach kościoła miedzianą blachą i dorobiono
  miedziane rynny (1976 r. )
- dokonano generalnego remontu organów (1978 r.)

    Ksiądz Prałat Mieczysław Noworyta zmarł 25 lutego 1980 r. Spoczywa na mszańskim cmentarzu.



  Od 24 VI 1979 r. proboszczem został ksiądz Antoni Pawlita. Wybudowano wysiłkiem całej parafii nowy Dom Parafialny wraz z nową „wikarówką”. Poświęcił go w czasie odpustu Świętego Michała Archanioła w 1984 r. Ksiądz Kardynał Franciszek Macharski.
   W tym samym dniu konsekrowano dwa nowe dzwony wykonane przez ludwisarzy Walerię i Janusza Felczyńskich z Przemyśla. Duży dzwon posiada napis: „MARYJO TY JESTEŚ KRÓLOWĄ POLSKI” MSZANA DOLNA 1984, a na drugim jest napis:,, ŚWIĘCI PATRONOWIE NASZEJ OJCZYZNY, MÓDLCIE SIĘ ZA NAMI” - MSZANA DOLNA 1984 R. Dzwony te znajdują się na wieży kościelnej.
   W 1987 r. dobudowano przy kościele dwa przedsionki, które pokryto miedzianą blachą. W kościele wykonano dębowe ławki, zainstalowano nowe ogrzewanie. Zmodernizowano tez stary sprzęt nagłaśniający. Odnowiono też naczynia liturgiczne, kandelabr nawy głównej, chorągwie i feletrony. Wymieniono też ławki na dębowe.
   Kolejną budową całej wspólnoty parafialnej była kaplica Matki Bożej Królowej Polski w Łostówce.
   
   29 IV 1990 r. uroczyście odsłonięto tablicę ku czci zamordowanego w Katyniu w 1940 r. kapitana Jana Jani.      W 1988 r. odbył się Tydzień Kultury Chrześcijańskiej. Otworzono Bibliotekę Parafialną. Uroczyście umieszczono krzyż żelazny na górze Grunwald.          
   7 II 1993 r. władze kościelne archidiecezji krakowskiej erygowały dekretem z tego dnia Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży. Utworzono chór kościelny.

  Inną poważną inwestycją Wspólnoty Parafialnej jest powiększenie cmentarza i wybudowanie kaplicy MATKI
BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ.

               

     Zadbano też o ładny wystrój kościoła oraz terenów wokół niego. W opiece nad kościołem duży udział mają siostry ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi. Posiadają One w Mszanie Dolnej dwa domy: przy ulicy Kolbego i Leśnej. Dom przy ul.Kolbego siostry nabyły w 1920 r. Służył jako ochronka, a gdy wybuchła epidemia tyfusu w 1921 przemieniono go na szpital. Później przeznaczono go na cele wypoczynkowe dla księży, sióstr i świeckich. W 1922 r. przebywał w nim ojciec Maksymilian Maria Kolbe. Obecnie siostry prowadzą tam przedszkole. Natomiast dom przy ul. Leśnej zakupiono w 1926 r. Był przeznaczony dla sióstr chorych i emerytek a od 1984 r. Jest domem formacyjnym dla nowicjatu.

  W 2005 r nastąpił podział parafii. Jest parafia pw. Św. Michała Archanioła i nowa parafia pw. Miłosierdzia Bożego, w której buduje się nowy kościół. Proboszczem jest Ksiądz Stanisław Parzygnat. 2 X 2005 r. Mszę Św. odprawił i kamień węgielny poświęcił Metropolita Krakowski Arcybiskup Stanisław Dziwisz.

                        

                        

                         


                       


                        

    Kapliczki i krzyże mszańskie- zobacz

Opracowano na podstawie:
” Przewodnika i Informatora Turystycznego – RABKA I OKOLICE”, A. Matuszczyka i E. Trybowskiej,

„Regionalnego Przewodnika Monograficznego – MSZANA DOLNA I OKOLICE”, Wł. Maciejczaka,

„Kroniki Mszany Dolnej„ Olgii Illukiewicz, za udostępnienie której bardzo dziękuję
Księdzu Proboszczowi.

   katalogów i stron zaprzyjaźnionych