HISTORIA OŚWIATY W MSZANIE DOLNEJ

   Nie jest wiadomo, kiedy w Mszanie Dolnej założono pierwszą szkołę. Wiadomo, że oświata była domeną duchownych i szkoła była parafialna. Pierwsze informacje na temat takiej szkoły pochodzą z 1595 r. Mieściła się ona w jednym z budynków plebańskich, a nauczycielem był Stanisław z Wiśniowej. Nauczycielem był zawsze organista. Za swoją pracę otrzymywał wynagrodzenie zwane „clericatura”, a także miarkę żyta z roli, miarkę jęczmienia z owsem. Otrzymał też grunt pod zasiew 5 korców zboża (5 morgów) i 6 sągów drzewa opałowego rocznie, a także 3 części z ofiar. Kontrola nad nauczycielem należała do proboszcza, a budowa i naprawa budynku do dworu i parafian. Szkoła zajmowała połowę „szpitala”, czyli domu dla ubogich. Tak było w mszańskiej szkole do 13 IX 1875 r., gdy ówczesny nauczyciel i organista Jan Nepomucen Łaski zrzeka się organistostwa i prosi Radę Szkolną Okręgową w Bochni o wydanie mu dekretu na nauczyciela. Tyle wiadomości zachowało się o szkole parafialnej w Mszanie Dolnej do 1772 roku.
   W latach 1740- 1780 przeprowadzono szereg reform szkolnych. Jednak wprowadzenie ich było nierealne ze względu na brak odpowiedniego przygotowania nauczycieli, którymi byli przeważnie organiści. W Mszanie Dolnej do 1826 r. uczono w języku polskim. Właściciel Mszany Dolnej Piotr Wodzicki (1801-1816) bardzo mało troski okazywał tej miejscowości. Przez 16 lat nie dawał należnego uposażenia dla szkoły. Od 1804 r. do 1815 r. szkoła w Mszanie była nieczynna. Została otwarta w 1815 r. i przekształcona z parafialnej na trywialną. Założycielem był ksiądz Kwiryn Domaradzki, proboszcz mszański. Funkcję inspektora sprawował ksiądz Danek z Tymbarku. Nauczycielem był Jakub Bieńkowski. Podstawą utrzymania nauczyciela w tym czasie były oprócz dotacji z dworu i od proboszcza, tzw. konkurencje, czyli opłaty od poszczególnych wsi należących do parafii mszańskiej. W 1821 r. starosta z Nowego Sącza podjął decyzję, aby dwór porębski wypłacał nauczycielowi mszańskiemu 9 florenów waluty wiedeńskiej rocznie, a w 1854 r. gmina znów podwyższyła dotację.
   W 1826 r. wprowadzono też w szkole język niemiecki. Szkoła w Mszanie Dolnej mieściła się w budynku przeznaczonym dla organisty, a potem w budynku dla ubogich tzw. szpitalu.
   W 1875 r. na mocy orzeczenia Rady Szkolnej Krajowej, szkołę przekształcono na etatową. Do związku szkolnego należały gminy i obszary dworskie z Mszany Dolnej, Słomki, Łostówki, Mszany Górnej, Glisnego i Kasinki Małej.
    1 września 1878 r. Rada Szkolna Krajowa przyznała szkole jednoklasowej etatowej w Mszanie Dolnej klasę nadetatową, dla której wynajęto pomieszczenie w domu prywatnym. W 1883 r. gminy: Łostówka, Mszana Górna, Glisne i Kasinka Mała zostały wyłączone ze związku szkolnego. Niedługo potem powstały tam odrębne szkoły.
    W latach 1883-1884 w Mszanie Dolnej wybudowano murowany budynek szkolny o trzech salach lekcyjnych, kancelarii i mieszkaniu dla kierownika szkoły. Oddano go do użytku 19 XI 1885 r. Jest to obecna Szkoła Podstawowa nr 2.
    Od 1 V 1888 r. jednoklasową szkołę przemianowano na dwuklasową.
   Od 28 XI 1892 r. od szkoły w Mszanie odłączono Kasinę Wielką, gdyż ta wieś posiadała już swoją szkołę.
   13 II 1901 r. szkołę dwuklasową przekształcono na czteroklasową.
    W 1902 r. rozporządzeniem z dnia 16 IX władze szkolne przyznały dla szkoły w Mszanie Dolnej nauczyciela religii – katechetę.
   W 1903 r. nastąpił podział szkół na wiejskie i miejskie.
   W latach 1911-1925 nauka w szkole była często przerywana z powodu epidemii ospy, świnki czy szkarlatyny. W czasie I wojny światowej (1914-1915) budynek szkoły służył za koszary wojskowe. Naukę rozpoczęto od września 1916 r.
   W 1920 r. szkoła w Mszanie Dolnej została zmieniona na 5-klasową i podzielona na męską i żeńską. Szkoła żeńska pod kierownictwem Józefa Łukasiewicza pozostała w dawnym budynku, a męska uczyła się w domach prywatnych.
   Od 1926 r. szkoły w Mszanie Dolnej stały się 7 klasowe. Mszana Dolna posiadała już 2 szkoły 7-klasowe powszechne.
   W 1939 r. rozpoczęła się II wojna światowa. Jednak w październiku tego roku, władze niemieckie ogłosiły rozpoczęcie nauki w szkołach. W grudniu Niemcy usunęli ze szkoły młodzież żydowską. Świadectwa otrzymywano w dwóch językach: polskim i niemieckim. Nauka odbywała się z przerwami, gdyż budynek był zajmowany przez Niemców, lub odbywały się działania wojenne. Podczas wojny budynek został częściowo zniszczony.
   W czasie II wojny światowej polska oświata zeszła do podziemia. Jej dwie podstawowe formy to tajne nauczanie w jawnie działających szkołach oraz tajne komplety w mieszkaniach prywatnych. Profesorowie zatrudniali się jako zwykli robotnicy w różnych zakładach pracy na terenie Mszany Dolnej. Na terenie miasta przebywało też wielu pracowników naukowych, którzy aktywnie uczestniczyli w tajnym nauczaniu. Młodzież u nauczycieli pobierała naukę indywidualnie. Z czasem utworzyły się konspiracyjne władze szkolne, które kierowały w sposób zorganizowany tajnym nauczaniem. Na terenie Mszany Dolnej miał je zorganizować Henryk Sędziwy. Ostatecznie konspiracyjne formy tajnemu nauczaniu nadała profesor Bronisława Szczepaniec. Komisje egzaminacyjne były u sióstr Niepokalanek. Przewodniczącym był dr. Sebastian Flizak. Egzaminy dojrzałości odbywały się w dworze hrabiny Marii Krasińskiej.

SZKOŁA PODSTAWOWA NR. 2
   Po wojnie budynek szkoły doprowadzono do stanu użyteczności. Nauczycielki zwolnione przez Niemców tj. Barbara Garlacz i Elżbieta Bujarczuk wróciły do szkoły. Barbara Garlacz została pierwszym powojennym kierownikiem Szkoły Podstawowej nr 2. Szkoła rozpoczęła pracę jako 7 – klasowa szkoła podstawowa żeńska. Wkrótce została przekształcona przez władze szkolne na koedukacyjną. Pracowało w niej 9 – 11 nauczycieli, a dzieci było 350 – 450.
   W latach 1953/1954 ustalono podział Mszany Dolnej na dwa obwody szkolne. Do SP2 należały dzieci mieszkające po prawej stronie rzeki Mszanka tj. z ulic: J. Piłsudzkiego, J. Matejki, Malinowej, Leśnej, Słonecznej, Spadochroniarzy, obecnej Topolowej i Zielonej, Rynku, Podlesia, Czarnego Działu i Słomki. Z Łostówki włączono osiedla: Wsoły, Ząski, Dziedziny, Wojtyczki, Zagrody, Bulaki, Stachury. Budynek był bardzo ciasny.
   W 1958 r. zorganizowano przy Komitecie Rodzicielskim SP 2, Społeczny Komitet Budowy Szkoły. Starania o budowę szkoły były bardzo długie. Nowa szkoła została ostatecznie ukończona przed feriami zimowymi 1977 r. Nowy budynek posiadał: sale lekcyjne, salę gimnastyczną, świetlicę, kuchnię, i 2 mieszkania dla nauczycieli. Pod koniec budowy nowej szkoły rozpoczęto starania o remont starej. Ukończono go w 1982 r. W latach 1998/2003 wybudowano kotłownię gazową i wymieniono grzejniki, a w 2005 zmodernizowano boisko sportowe. Odnowienia wymaga także elewacja budynku. Obecna nazwa szkoły to Zespół Szkół Miejskich nr 2. W skład wchodzi: Szkoła Podstawowa nr 2 i Gimnazjum Miejskie nr 2.
Zainteresowanych dokładną historią oraz aktualnościami SP 2 zapraszam

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1.
   W okresie międzywojennym i po wojnie SP 1 mieściła się w starym, liczącym 100 lat budynku przy ul M. M. Kolbe. Nauka odbywała się na dwie zmiany, gdyż budynek nie był przystosowany do tej działalności.
   W 1946 r. powołano Komitet Budowy Szkoly . Szkoła Podstawowa nr1zaczęła funkcjonować od 6 czerwca 1960 r. Powstała dzięki osobom z Komitetu Budowy Szkoły, kierowniczce Antoninie Lubeckiej, i Komitetowi Rodzicielskiemu. Stary budynek został w 1960 r. zamieniony na internat dla dzieci, które ze względu na upośledzenie nie mogły dochodzić do szkoły. Nowa szkoła posiadała 15 klas, dwie pracownie, salę gimnastyczną, świetlicę, stołówkę z zapleczem. 
  W 1974 r. na bazie SP 1 powstała Zbiorcza Szkoła Gminna, której dyrektorem został Józef Nowak. Dowożono dzieci z Kasiny Wielkiej, Łostówki, Mszany Górnej i Glisnego. Z Mszany Dolnej do SP1 uczęszczały i nadal uczęszczają dzieci mieszkające po lewej stronie rzeki Mszanka.
   W 1983 r. Zbiorcze Szkoły Gminne zostały zniesione a wprowadzono inspektoraty. Obecnie dzieci z Łostówki i Kasiny Wielkiej uczą się w swoich szkołach, a dzieci z Mszany Górnej przeszły do SP 2 Obecna nazwa szkoły to Zespół Szkół Miejskich nr 1
   W skład wchodzi: Szkoła Podstawowa nr 1 i Gimnazjum Miejskie nr 1
Strona internetowa SP 1 - wejdź 

SZKOŁA PODSTAWOWA DLA PRACUJĄCYCH
   W 1954 r. podjęto uchwałę, że pracownicy różnych zakładów znajdujących się na terenie Mszany Dolnej, którzy nie ukończyli szkoły podstawowej, powinni to zrobić. Były to osoby z Mszany Dolnej, Mszany Górnej, Kasiny Wielkiej, Kasinki Małej, Łostówki, Podobina, Glisnego i Dobrej. Nauka odbywała się w dawnej Szkole Podstawowej nr 1, w poniedziałki, środy i piątki, w godzinach popołudniowych. Kierownikiem tej szkoły był Józef Jurecki. Później szkoła została przeniesiona do Szkoły Podstawowej nr 2. Po pewnym czasie szkole nadano profil rolniczy. Została zlikwidowana w 1975 roku.

SZKOŁA ROLNICZA
   Została założona w 1946 r. W dworze hrabiów Krasińskich. Po roku przekształcono ją na Państwowe Gimnazjum Rolnicze Żeńskie. Jednak po pewnym czasie szkołę zlikwidowano. Dzięki staraniom inż. Józefa Marka i inż. Jana Dulęby, 8 VI 1954 r. otrzymano pozwolenie na założenie Dwuzimowej Szkoły Rolniczej. Znajdowała się ona w drewnianym budynku na ul. Ogrodowej. Były w niej 4 sale lekcyjne. Dyrektorem został Jan Dulęba. Pełna nazwa szkoły to " Państwowa Dwuzimowa Szkoła Rolniczo – Gospodarcza". Nauka trwała od 1 listopada do 31 marca przez 2 lata. Od kwietnia do października młodzież pracowała u siebie na gospodarstwie. W tym czasie nauczyciele hospitowali poletka. Po zdaniu egzaminu przed Państwową Komisją, absolwentka otrzymywała tytuł Robotnika wykwalifikowanego.
   Szkoła zakończyła działalność 30 marca 1967 r.  Po zlikwidowaniu szkoły nauka gospodarstwa domowego była kontynuowana w Zasadniczej Szkole Ogrodniczej.

ZESPÓŁ SZKÓŁ OGRODNICZYCH
   Władze miasta dążyły do utworzenia szkoły sadowniczo - ogrodniczej na szczeblu średnim. W 1962 r. rozpoczęto starania o budowę szkoły. Posiadano działkę przy ul. Józefa Marka, na terenie dworskich ogrodów. Szkoła została otwarta w 1966 r. Bazą lokalową był drewniany budynek przy ul. J. Marka. Znajdowały się w nim 4 klasy. Dyrektorem był Jan Dulęba, a po nim Karol Kaczmarczyk. W 1967 r. oddano do użytku nowy budynek szkolny. Były tam 4 klasy, 4 pracownie, 2 gabinety, świetlica, czytelnia, biblioteka, internat na 120 osób. Była też stołówka.
Od 1 IX 1969 r. zostało uruchomione Technikum Ogrodnicze. Można już było złożyć egzamin dojrzałości w zakresie ogrodnictwa, co dawało możliwość dalszego kształcenia się na wyższych uczelniach. W latach 1976/1977 powołane zostało Technikum Zawodowe, a w 1979/1980 powołano Policealne Studium Zawodowe.
Zespół Szkół Ogrodniczych dysponuje ziemią liczącą około 4 ha.
Obecna nazwa szkoły to: Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. inż. Józefa Marka. W skład wchodzi Technikum Żywienia i Gospodarstwa Domowego, Policealne Studium Zawodowe, Technikum Ekonomiczne.

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE
      1 marca 1945 r. uruchomiono w Mszanie Dolnej Samorządowe Gimnazjum i Liceum Koedukacyjne. Była to kontynuacja tajnego nauczania z czasów wojny. Przy szkole organizowano prywatne kursy, gdzie doprowadzano młodzież do tzw. dużej matury, którą składała przed Państwową Komisją Egzaminacyjną w Rabce.
   Do czerwca 1948 r. istniało w Mszanie Dolnej 4-letnie gimnazjum ogólnokształcące i 2-letnie liceum humanistyczne. Mieściło się na parterze budynku sądowego. Jednak Ministerstwo Sprawiedliwości nie wyraziło zgody na zagospodarowanie przez szkołę większej ilości sal, a nawet zażądano opuszczenia tych, w których LO się mieściło. Z powodu braku odpowiedniego budynku LO w Mszanie Dolnej z dniem 30 czerwca 1950 r. zostało zlikwidowane. Młodzież musiała więc dojeżdżać do LO w Limanowej lub w Rabce.

ZASADNICZA SZKOŁA LEŚNA
 Już w 1964 r. zdecydowano o otwarciu Technikum Leśnego w Mszanie Dolnej. Przeznaczono dla niego budynek byłego sądu. W 1968 r. opracowano dokumentację pod adaptację budynku na Zasadniczą Szkołę Leśną i budowę Technikum Leśnego. W 1969 r. przystąpiono do remontu budynku. ZSL została powołana 29 czerwca 1968 r. Kształciła w zawodzie – leśnik (2 lata). W 1973 r. wprowadzono nowy zawód – operator maszyn i urządzeń leśnych (3 lata). Baza lokalowa obejmowała 4 klasy, pracownie i warsztaty.
   W latach 1976/1977 w szkole znajdowało się Technikum Leśne. Jednak po roku zostało przeniesione do Starego Sącza. W roku szkolnym 1992/1993 Zasadnicza Szkoła Leśna liczyła 2 oddziały. Pierwszym dyrektorem był inż. Bronisław Przybyś, potem Adam Wcisło i inż. Wieczorek. Z czasem Zasadniczą Szkołę Leśną i Średnie Studium Zawodowe zlikwidowano, a w 1994 r. utworzono Zespół Szkół nr 1 W jego skład wchodzi: Liceum Ogólnokształcące, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Zasadnicza Szkoła Zawodowa. W budynku szkoły znajduje się też Niepubliczne Liceum Ekonomiczne ( nie należy do Zespołu Szkół nr 1.)
Strona internetowa Zespołu Szkół nr 1 wejdź

ŚREDNIA I ZASADNICZA SZKOŁA METALOWA
   W latach 1946/1947 utworzono przy SP 1 mieszczącej się przy ul. M Kolbego, dwuletnią szkołę dokształcającą o nazwie Publiczna Średnia Szkoła Zawodowa. Kierunek nauczania – ślusarz. Kierownikiem był Franciszek Raczkowski.
   Od 1 września 1950 r. została utworzona w dworze hrabiów Krasińskich Zasadnicza Szkoła Zawodowa popularnie zwana Zasadniczą Szkoła Metalową. Swoje warsztaty szkoła miała w tartaku. W związku z popularnością tej szkoły likwidacji uległa Publiczna Średnia Szkoła Zawodowa. Zasadnicza Szkoła Metalowa kształciła w kierunku – ślusarz maszyn rolniczych. Uległa likwidacji w 1955 r. Na jej bazie od 1 września 1956 r. powstał PAŃSTWOWY MŁODZIEŻOWY ZAKŁAD WYCHOWAWCZY Przeznaczony jest dla chłopców niedostosowanych społecznie w wieku od 14 do 18 lat, skierowanych wyrokami sądów dla nieletnich z terenu całej Polski. Podlega bezpośrednio Kuratorium Oświaty. Wszyscy wychowankowie są uczniami szkoły podstawowej lub Zasadniczej Szkoły Metalowej. Szkoła i Internat znajdują się w mieszkalnym budynku dworu Krasińskich. W latach 1968/69 odbył się generalny remont budynku, ale Zakład nie przerwał działalności. W latach 70-tych miała rozpocząć się przebudowa Zakładu, ale nie doszło do tego z powodu opozycji władz lokalnych. Obecnie nie można rozbudować tej placówki, ponieważ park przy Zakładzie Wychowawczym został uznany przez wojewódzkiego konserwatora przyrody za pomnik przyrody. Opiekę nad Zakładem Wychowawczym sprawowała Spółdzielnia Metalowo – Drzewna „Meblomet”. Współpracowano też z tartakiem drzewnym. Od 1993 r. Państwowy zakład Wychowawczy nie miał przedsiębiorstwa opiekuńczego. Do 1970 r. poza kl. VII i VIII istniały trzy oddziały ZSZ. Ilość młodzieży wynosiła nawet ponad 80 osób, a od 1970 r. wprowadzono 2 oddziały ZSZ Wychowankowie kierowani są do zakładu za: kradzieże, włamania, ucieczki z domu, nadużywanie alkoholu, bójki, awantury, napady rabunkowe, gwałty na nieletnich. W ostatnich latach prowadzone są prace remontowo - budowlane mające na celu dalszą poprawę warunków życia w placówce oraz dostosowanie budynku do obecnie panujących norm. Wielką pomocą w pracy wychowawczej są organizacje uczniowskie, koła zainteresowań oraz praca dla szkoły i środowiska.
Strona internetowa Młodzieżowego Ośrodka Szkolno wychowawczego wejdź

ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH
   Początki szkoły sięgają 1962 r. W Mszanie Dolnej uruchomiony został jeden oddział Międzyzakładowej Szkoły Zawodowej z Limanowej. Nauka odbywała się w Szkole Podstawowej nr 2. Kierunek nauki to ślusarz usługowy.
   W latach 1968/1969 szkoła usamodzielniła się. Jej nazwa to Zasadnicza Szkoła dla Pracujących przy Spółdzielni Metalowo – Drzewnej. Nauka odbywała się w budynku przy ul. Ogrodowej. Kształcono w kierunku ślusarz – mechanik. Po roku utworzono Technikum Mechaniczne dla Pracujących o kierunku obróbka skrawaniem.
   W latach 1982/1983 powołano Szkołę Zawodową kształcącą w kierunku monter instalacji budowlanych. Po roku szkołę przejęło Przedsiębiorstwo Instalacji Przemysłowych „ Instal” z Krakowa.
   W 1988 r. utworzono Zespół Szkół Zawodowych W 1992 r. powołano Technikum Zawodowe i Liceum Zawodowe. Gdy szkołę przejęło Kuratorium Oświaty i Wychowania w Nowym Sączu, podjęto starania o bazę lokalową. Przejęto budynki przy ul Starowiejskiej, wyremontowano i oddano do użytku 25 listopada 1993 r. Od 1996 r. powoli rozbudowywano szkołę. W 2002 r. oddano do użytku halę sportową. Do 2001 r. szkoła kształciła tylko chłopców. Od 2001 r. mogą uczęszczać też dziewczyny. W skład Zespołu Szkół Zawodowych wchodzi:
Technikum - kierunek technik mechanik,
Liceum Profilowane – zarządzanie informatyką - ekonomiczno administracyjne.
Szkoła Policealna – kierunek technik informatyk
Zasadnicza Szkoła Zawodowa – kierunek stolarz, mechanik monter maszyn i urządzeń.
Strona internetowa Zasadniczej Szkoły Zawodowej - wejdź

PRZEDSZKOLE NR 1
   W 1927 r. Siostry ze Zgromadzenia Rodziny Marii zorganizowały tzw. ochronkę. Ksiądz J. Stabrawa przeznaczył na ten cel parter swojego budynku przy ul. Leśnej. Po wojnie wójt Mszany Dolnej Eugeniusz Goliński pomagał siostrom w organizacji i prowadzeniu przedszkola.
   W 1946 r. Inspektorat Oświaty w Limanowej zatwierdził przedszkole. Do 1952 r. prowadziła go „Caritas”, potem Towarzystwo Przyjaciół Dzieci. W czasie wojny część budynku zajęli lokatorzy prywatni. Było bardzo ciasno. W 1968 r. Wydział Oświaty w Limanowej zakupił budynek przedszkola. Przedszkole otrzymało też drugi budynek stojący obok. Dysponuje też ogrodem z urządzeniami do zabaw.

PAŃSTWOWE PRZEDSZKOLE NR 2
   Zostało wybudowane przez Spółdzielnię Pracy Meblomet w 1973 r. Miało służyć dzieciom pracowników. W 1980 r. przedszkole zostało przekształcone na państwowe.

Opracowano na podstawie „Kroniki Mszany Dolnej” - Olgi Illukiewicz

   katalogów i stron zaprzyjaźnionych